HASAN NİZÂMÎ

HASAN NİZÂMÎ

(حسن نطامي)

Sadrüddîn Hasen b. Nizâmî-i Arûzî (ö. 626/1229 [?])

Tâcü’l-meǿâbir adlı eseriyle meşhur olan tarihçi.

VI. (XII). yüzyılın sonlarında Nîşâbur’da doğdu. Babası, İran edebiyatının tanınmış simalarından Nizâmî-i Arûzî’dir. Hasan Nizâmî, şeyhi Muhammed Kûfî’nin tavsiyesiyle Gurlu Muizzüddin Muhammed b. Sâm’ın hâkimiyetindeki Gazne’ye gitti. Burada bir süre kaldıktan sonra rahatsızlığı sebebiyle Kutbüddin Aybeg’in ele geçirdiği Delhi’ye göç etti. Delhi’de Sadr-ı Alâ Şerefülmülk ile tanıştı ve onun himayesine girip saraya intisap etti. Kutbüddin Aybeg’in bazı seferlerine katıldı. Aybeg’den sonra İltutmış’ın da ilgisini çekti ve himayesine mazhar oldu. Saraya yakınlığı, fetihlere katılan kumandan ve askerlerle temasları, yazmakta olduğu tarih kitabı için ona önemli malzeme sağlamıştır. Hasan Nizâmî’nin ne zaman ve nerede vefat ettiği bilinmemektedir. 614’te (1217) öldüğünü ileri sürenler bulunduğu gibi, eserinde Abbâsî halifesi tarafından Şemseddin İltutmış’a gönderilen elçilik heyetine dair mâlumat vermesine dayanarak 626’da (1229) vefat ettiğini söyleyenler de vardır.

Hasan Nizâmî’nin 602 (1206) yılında, saraydaki dostlarının teşvikiyle Sultan Muizzüddin Muhammed ve Kutbüddin Aybeg’in başarılarını anlatmak üzere yazmaya başladığı Tâcü’l-meǿâŝir fi’t-târîħ (Tâcü’l-meǿâŝir fî aĥvâli mülûki’l-Hind) adlı Farsça eseri oldukça ağdalı bir dille kaleme alınmıştır. Müellif eseri önce Arapça olarak yazmaya karar vermiş, ancak Hindistan’da Farsça daha yaygın olduğundan bu dili tercih etmiştir. Eser Delhi Sultanlığı’nın ilk resmî tarihidir; Muizzüddin’in Ecmîr’i fethiyle (588/1192) başlar ve Nâsırüddin Muhammed’in Lahor valiliğine tayiniyle (614/1217) sona erer. Ancak British Museum’daki nüsha (Or. nr. 2047) 626 (1229) yılına kadar gelmektedir. Üç Delhi sultanının, Muizzüddin Muhammed b. Sâm (1192-1206), Kutbüddin Aybeg (1206-1210) ve Şemseddin İltutmış’ın (1210-1235) devriyle ilgili bilgi ihtiva eden eser Muizzüddin’in himayesinde yazılmaya başlanmış, onun ölümünden sonra Aybeg’in himayesinde yazımı sürdürülmüştür. Eser, özellikle Aybeg hakkında başka kaynaklarda bulunmayan önemli bilgiler ihtiva eder.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePaylaş..
.
24 Şubat 2014

A - B - C - Ç - D - E - F - G - H - I - İ - J - K - L - M - N - O - Ö - P - R - Ş - S - T - U - Ü - V - Y - Z