PÎRÎ REİS

PÎRÎ REİS

(ö. 960/1553)

Kitâb-ı Bahriyye müellifi, ünlü Osmanlı haritacı ve denizcisi.

Pîrî Muhyiddin b. Hacı Mehmed, Gelibolu’da dünyaya geldi. Amcası Kemal Reis’le beraber bulunduğu yıllar dikkate alınarak 1470 civarında doğduğu ileri sürülebilir. Hayatına dair bilgiler daha çok Kitâb-ı Bahriyye’de kendisiyle ilgili beyanlara dayanır. Burada anlattığına göre Kemal Reis’le birlikte Venedik’e ait kale ve sahiller başta olmak üzere bütün Akdeniz’de korsanlık yaptı ve daha sonra devlet hizmetine girdi.

Bu faaliyetleri sırasında Toulon’un güneydoğusundaki İzledare / Üçadalar yakınında üç tüccar gemisine (barça) el koyup Tunus’ta sattılar ve Mayorka adası yakınlarında bir gözcü kalesi aldılar. Sicilya’nın batısındaki Terranova (Yenişehir) önünde üç gemiyi ele geçirdiler. Ancak Malta’nın güneyindeki Pantelarya adasını ve İspanya’ya tâbi Hamamet yakınındaki Çuhudluk Kalesi’ni rüzgârın yön değiştirmesi sebebiyle fethedemeden geri döndüler. Kuzey Afrika’daki faaliyetleri esnasında Tunus sahillerindeki Bûne ve Sefâkus’ta iki defa kışlayan ve Tunus Sultanı Mevlây Muhammed’le görüşen Pîrî Reis, Cezayir’in Bicâye şehrinde yaşayan Seydî Muhammed Tuvâttî’nin zâviyesinde kaldıklarını, yaz olunca oradan denize açıldıklarını belirtir. Aynı zamanda Korsika yakınlarındaki Pianosa adasını amcası ile birlikte ele geçirdiklerini, ada halkını esir ederek şehri yağmaladıklarını, İspanya’nın önemli liman şehri Belensiye (Valencia) önlerinde yedi barça zaptettiklerini ifade eder (Kitâb-ı Bahriye, s. 518, 578, 596, 636). Pîrî Reis’in iştirak ettiği Akdeniz’deki akınların 901 (1495-96) yılına kadar sürdürüldüğü anlaşılmaktadır.

II. Bayezid tarafından devlet hizmetine çağrılan Kemal Reis’in 901’de (1495-96) İstanbul’daki kabulü sırasında Pîrî Reis de muhtemelen onun yanında idi. Kemal Reis’in Anadolu’daki Haremeyn vakıflarının gelirlerini deniz yoluyla İskenderiye’ye götürmesinde, dönüş yolunda Rodos şövalyeleriyle yapılan çarpışmalarda, bir göke kaptanı sıfatıyla yer aldığı İnebahtı kuşatması sırasında (905/1499), Modon, Koron (1500) ve Anavarin’in (Navarin) (1501) fethi esnasında bir kadırga reisi olarak onun emrinde bulunuyordu (BA, D. Müteferrik, nr. 36806, s. 373; Kitâb-ı Bahriye, s. 311). Pîrî Reis, Ege’de ticaret güvenliğini sağlamak amacıyla gönderilen filoda, Memlük Devleti’ne giden olağan üstü elçi heyetinde yine amcasıyla beraberdi. Rodos’taki müslüman esirlerin kurtarılması için Kemal Reis’in görevlendirildiği 909’daki (1504) seferine katıldığı gibi Trablusgarp emîrinin yardım talebi üzerine 910’da (1505) oraya da gitti. Bir yıl sonra Kuzey Afrika’da ve Endülüs’teki müslümanların korunması ve İspanya sahillerine düzenlenen akınlarda Portekizliler’e karşı Memlükler’e yardım için sevkedilen asker, mühimmat ve top yüklü filoyu Mısır’a elçilikle birlikte götüren amcasının yanında yer aldı. Kemal Reis’in ölümüyle Pîrî Reis’in hayatında yeni bir dönem başladı (916/1510).

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePaylaş..
.
24 Şubat 2014

A - B - C - Ç - D - E - F - G - H - I - İ - J - K - L - M - N - O - Ö - P - R - Ş - S - T - U - Ü - V - Y - Z