PÎRÎZÂDE MEHMED SÂHİB EFENDİ

PÎRÎZÂDE MEHMED SÂHİB EFENDİ

(ö. 1162/1749)

Osmanlı şeyhülislâmı.

1085 (1674) yılı başlarında İstanbul’da doğdu. Dergâh-ı Âlî yeniçeri ağalarından Pîrî Ağa’nın oğludur. Babasından dolayı Pîrîağaoğlu olarak da bilinir. İsmail Hami Danişmend devşirme kökenli olduğu için milliyetinin bilinmediğini kaydeder. Şeyh Süleyman Efendi, Tâhir Efendi ve Bursalı İshak Efendi’nin hocası Ahmed Efendi gibi âlimlerden ders aldı. Şeyhülislâm Mirzazâde Şeyh Mehmed Efendi’nin hizmetinde bulundu. 1106’da (1695) II. Mustafa’nın cülûsu esnasında ve Fetva Emini Gelibolulu Mahmud Efendi Kudüs kadılığına gittiği sırada mülâzemete nâil oldu. Bir süre Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi’nin kitapçılık hizmetini ifa etti. Feyzullah Efendi’nin tavsiyesiyle o esnada sadrazam olan Daltaban Mustafa Paşa’ya imam oldu, daha sonra da Râmi Mehmed Paşa’ya imamlık yaptı. Safer 1113’te (Temmuz 1701) ibtidâ-i hâric pâyesiyle Âlicân Medresesi’nde müderrisliğe başladı. Ardından sırasıyla İbrâhim Ağa Medresesi Dârülhadisi, 1120’de (1708) Halil Paşa Medresesi, 1123’te (1711) Abdullah Ağa Medresesi, 1124’te (1712) mûsıle-i Sahn pâyesiyle Hâfız Paşa ve Koca Mustafa Paşa medreseleri, 1127’de (1715) Haydar Paşa, daha sonra Tophane’de Kılıç Ali Paşa, 1131’de (1719) Kalenderhâne ve Şehzade medreselerinde müderrislik yaptı.

Menteşzâde Abdürrahim Efendi şeyhülislâm olduğunda Pîrîzâde Evkāf-ı Haremeyn müfettişliği de yapmış ve Süleymaniye Dârülhadisi’nde reîsü’l-müderrisîn unvanını almıştı. Bir süre Mahmud Paşa Mahkemesi’nde nâiblik görevini yürüttü. 1135’te (1723) Selânik kadısı oldu, ardından Yenişehr-i Fenâr kazasına nakledildi. I. Mahmud döneminde 1140’ta (1727-28) ikinci sultan imamlığına ve şehzade hocalığına getirildi. Kendisine zengin arpalıklar ihsan edildi ve Bursa pâyesi verildi; 1142’de (1729-30) bilfiil Bursa kadılığına tayin edildi ve Kite kazası da ona bağlandı. Aynı yıl içinde Mekke pâyesi aldı, 1143’te (1730-31) Arapzâde Abdurrahman Bâhir Efendi’nin yerine birinci sultan imamlığına getirildi, bununla birlikte İstanbul kadılığı da kendisine verildi ve Anadolu pâyesi aldı. Rebîülevvel 1146’da (Ağustos 1733) fiilen Anadolu kazaskeri oldu. 1149’da (1736-37) Rumeli pâyesi aldı ve Muharrem 1150’de (Mayıs 1737) Zeynelâbidîn Efendi’nin yerine bilfiil Rumeli kazaskerliğine tayin edildi. Şevval 1151’de (Ocak 1739) azledildikten sonra Tokat arpalığı verildi. 3 Muharrem 1156’da (27 Şubat 1743) tekrar Rumeli kazaskeri oldu. Senesini doldurunca azledilerek Kütahya, Bayramiç ve Sapanca kazaları arpalıkları verildi. 30 Muharrem 1158’de (4 Mart 1745) vefat eden Feyzullahefendizâde Seyyid Mustafa Efendi’nin yerine şeyhülislâmlığa tayin edildi. Bir yıl bir ay kadar şeyhülislâmlık yaptıktan sonra hastalığı sebebiyle 13 Rebîülevvel 1159’da (5 Nisan 1746) ayrılarak Beşiktaş’taki sâhilhânesine çekildi. Şem‘dânîzâde, onun İstanbul kadılığına tayin ettiği oğlu Osman Efendi’nin uygunsuz davranışları yüzünden azledildiğini yazar (Müri’t-tevârîh, I, 124). Oğluyla birlikte aynı yıl hacca gitti. 1747’de döndüğünde Gelibolu’da ikamet etmesi uygun görüldü. Muharrem 1161’de (Ocak 1748) Tekfurdağı’nda ikametine müsaade edildi, birkaç ay sonra da Üsküdar’daki evine dönmesine izin verildi. 9 Receb 1162 (25 Haziran 1749) tarihinde vefat etti. Cenaze namazı ertesi gün Üsküdar’daki Vâlide Sultan Camii’nde kılındıktan sonra Üsküdar Çiçekçi’de Selimiye Dergâhı karşısında ve Karacaahmet Mezarlığı’nda sekizinci adanın ortalarında bulunan babasının mezarının yanına defnedildi.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePaylaş..
.
24 Şubat 2014

A - B - C - Ç - D - E - F - G - H - I - İ - J - K - L - M - N - O - Ö - P - R - Ş - S - T - U - Ü - V - Y - Z