RYPKA, Jan

RYPKA, Jan

(1886-1968)

Çek şarkiyatçısı ve edebiyat tarihçisi.

28 Mayıs 1886’da Moravya’da Kromeriz şehrinde doğdu. Orta öğrenimini burada yaptı. 1905-1910 yıllarında Viyana Üniversitesi’nde Doğu (Türk, Arap ve Fars) dilleri üzerine yüksek öğrenim gördü. Hocaları David H. von Müller, Josef Ritter von Karabacek, Maximilian Bittner, Rudolph Geyer, Friedrich von Kraelitz-Greifenhorst ve Adolf Wahrmurd gibi XX. yüzyılın en ünlü Avusturya şarkiyatçıları idi. 1910’da Viyana Üniversitesi’nden doktor unvanı aldı. Haziran 1921 – Aralık 1922 tarihlerinde İstanbul’da kalarak Ali Nihat (Tarlan), Ömer Ferit (Kam) ve Köprülüzâde Mehmed Fuad ile birlikte çalıştı. 1925’te Prag Üniversitesi Felsefe Fakültesi’ne doçent olarak tayin edildi. 1952’de Çekoslavakya İlimler Akademisi’ne aslî üye seçildi. Çekoslavak ve dünya bilimine olan katkısı kendi ülkesinde ve dünyada geniş kabul gören Jan Rypka’ya verilen çeşitli nişan, pâye, ödül, şeref doktorası ve bilimsel kurum üyelikleri uzun bir liste oluşturur: Fransız şeref nişanı Légion d’Honneur (1946), Paris, Tahran ve Varşova Üniversitesi doktoraları, 1968’de Türk Dil Kurumu şeref üyeliği. Rypka 29 Aralık 1968’de Prag’da öldü.

Eserleri. Rypka, İstanbul’a yaptığı araştırma gezisinden sonra iki monografi yayımlamış olup bunlardan ilki Beitrage zur Bibliographie, Charakteristik und Interpretation des türkischen Dichters Sabit Erster Teil adını taşır (Praha 1924). Bu çalışma, İstanbul kütüphanelerinde mevcut Sâbit’in eserlerinin el yazmaları üzerine çok değerli bilgiler içerir. Yazar Sâbit’in şiirlerinin kelime kelime tahlilini yapar ve şairin portresini ortaya çıkarır. Bu kitabın devamı mahiyetinde 1928 yılından itibaren seri halinde makaleler yayımlamıştır: “Über Sabits romantisches Epos Edhem ü Hüma” (ZDMG, sy. 82 [Bonn 1928], s. LXXIV-LXXV); “Über Sabits romantisches Epos Edhem ü Hüma” (Ar.O, I [1929], s. 147-190); “Les müfredat de Sabit” (Ar.O, sy. 17 [1950], s. 444-478); “Supplément au müfredat de Sabit” (Ar.O, sy. 20 [1952], s. 342-350). Rypka ikinci çalışmasını Bâkî üzerine gerçekleştirmiştir. Bākī als Ghazeldichter adlı bu monografide (Praha 1926) divandan seçilen otuz iki gazelin çok yönlü açıklaması yer alır. “Sieben Ghazele aus Bâqis Dīvān, übersetz und erklärt” adlı makalesiyle (Annali, Napoli, [Nuova Serie], sy. 1 [1940], s. 137-148) Bâkî üzerindeki incelemesini sürdürmüş, diğer bir gazelinin açıklamasını da “Ein Ghasel Bâkis, übersetz und erklärt” adlı makalesinde yapmıştır (AOH, sy. 12 [1961], s. 103-105). Ayrıca Belîğ’e dair bir makale yazan Rypka’nın (“Le Kefšger-nâme de Beligh” [Ćasopis pro moderní filologii, sy. 29 (1964), s. 169-174]) Meâlî, Nâbî ve Seyyid Vehbî gibi Osmanlı şairleri üzerine de çalışmaları vardır: “La qasīda de Meālī composée sur les proverbes turcs” (RO, XVII [1953], s. 29-46);

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePaylaş..
.
24 Şubat 2014

A - B - C - Ç - D - E - F - G - H - I - İ - J - K - L - M - N - O - Ö - P - R - Ş - S - T - U - Ü - V - Y - Z