ZÜHLÎ

ZÜHLÎ

(الذهلي)

Ebû Abdillâh Muhammed b. Yahyâ b. Abdillâh ez-Zühlî en-Nîsâbûrî

(ö. 258/872)

Hadis hâfızı.

172 (788-89) yılı civarında muhtemelen Nîşâbur’da doğdu. Yahyâ b. Yahyâ el-Minkarî’nin meclisinde hadis yazarken yazısının güzelliği ve hadisleri doğru kaydedişi Nîşâburlu muhaddis Ali b. Seleme el-Lebekī’nin dikkatini çekti ve onun tavsiyesi üzerine ilim yolculuklarına başladı. Nîşâbur, Rey, İsfahan, Basra, Kûfe, Vâsıt, Bağdat, Mekke, Medine, Yemen, Mısır, Şam ve Cezîre’de Abdurrahman b. Mehdî, Ebû Dâvûd et-Tayâlisî, Abdürrezzâk es-San‘ânî, Muhammed b. Yûsuf el-Firyâbî, Hureybî, Nuaym b. Hammâd, İbn Nümeyr ve yaşça kendisinden küçük olan İbn Vâre gibi âlimlerden hadis rivayet etti. Kendisinden de hocaları Saîd b. Mansûr, Saîd b. Ebû Meryem, Ebû Ca‘fer en-Nüfeylî ve Amr b. Hâlid’den başka İbn Mâce, Tirmizî, Ebû Hâtim er-Râzî, Nesâî, İbn Ebû Dâvûd gibi muhaddisler rivayette bulundu. Talebeleri arasında İmam Müslim de bulunmaktadır. Müslim önceleri Zühlî’den çok hadis rivayet etti, fakat onun İmam Buhârî’ye cephe alarak, “Kur’an mahlûk değildir diyenler meclisimize gelmesin” sözleri üzerine Zühlî’nin dersini terketti, ondan yazdığı hadisleri evine gönderdi ve bu hadisleri el-CâmiǾu’ś-śaĥîĥ’ine de almadı. Zühlî, Rebîülevvel veya Rebîülâhir 258’de (Ocak veya Şubat 872) vefat etti, cenaze namazını Horasan Emîri Muhammed b. Tâhir kıldırdı.

Zühlî, ünlü muhaddis İbn Şihâb ez-Zührî’nin hadislerini toplayıp tasnif etmesiyle tanındığı için Zührî olarak da anılmıştır. Bağdat’a gittiği zaman oradaki hadis âlimlerine bu derlediği hadisleri rivayet etmiştir. Ahmed b. Hanbel bundan dolayı Zühlî’yi övmüş ve Zührî’nin hadislerini ondan daha iyi bilen birinin Bağdat’a gelmediğini söylemiştir. Yahyâ b. Maîn, kendisine Zührî’nin hadislerini niçin toplamadığını soranlara bu konuda Zühlî’nin çalışmasını yeterli bulduğunu belirtmiş, Ali b. Medînî de Zühlî’yi, “Sen Zührî’nin vârisisin” diye takdir etmiştir. Devrin âlimleri arasında en üstün seviyeye ulaşan hadis hâfızlarına verilen “emîrü’l-mü’minîn fi’l-hadîs” unvanı Zühlî’ye de verilmiş ve ilel konusunda önde gelen âlimlerden biri kabul edilmiştir. Nitekim hadis otoriteleri onun ârif, hâfız, mütkın ve sika olduğunu belirtmiş, Dârekutnî de Selef’in ilim konusunda kendisinin bilgi eksikliğini görmek isteyenlerin Zühlî’nin Ǿİlelü ĥadîŝi’z-Zührî’sine bakmalarını tavsiye etmiştir. Zencûye b. Muhammed en-Nîsâbûrî de hocalarının Zühlî’nin bilmediği hadislerin önemsenmeye değmeyeceğini söylediklerini nakletmiştir (Zehebî, AǾlâmü’n-nübelâǿ, XII, 280). Zühlî’nin talebelerinden İbn Huzeyme ise hocasını “asrının imamı” diye nitelemiş ve Ahmed b. Hanbel’in Bağdat’ta, İmam Mâlik’in Medine’de elde ettiği şöhrete denk bir şöhrete onun da Nîşâbur’da kavuştuğunu kaydetmiştir.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Email this to someonePaylaş..
.
24 Şubat 2014

A - B - C - Ç - D - E - F - G - H - I - İ - J - K - L - M - N - O - Ö - P - R - Ş - S - T - U - Ü - V - Y - Z